Yüzyılın eşiğinde, matematiğin geleceğini şekillendiren en önemli figürlerden biri Königsberg ile ilişkilendirilen Alman matematikçi David Hilbert’tir. 1862 yılında Prusya’da doğan ve akademik yolculuğuna Königsberg Üniversitesi’nde başlayan Hilbert, geliştirdiği bakış açısı ve disiplinler arası yaklaşımıyla matematiğe yepyeni bir yön vermiştir. Königsberg Üniversitesi’nde 1885 yılında tamamladığı doktorasının ardından akademik kariyerine başlayan matematikçi, daha sonra dönemin önde gelen […]
20. yüzyılın başlarında matematik dünyasında, matematiğin temellerinin sağlam ve güvenilir bir biçimde kurulabileceğine yönelik güçlü bir inanç vardı. Dönemin önde gelen matematikçileri, matematiğin kesin, tutarlı ve biçimsel aksiyom sistemleri üzerine kurulabileceği bir gelecek hayal ediyordu. İşte tam bu dönemde, sessiz ve çekingen bir genç matematikçi ve mantıkçı ortaya çıktı ve matematiğin kendi sınırlarını yine […]
20. yüzyılın başlarında matematikte sessiz ama derin bir zihniyet değişimi yaşandı. O döneme kadar matematikte birçok çalışma karmaşık denklemleri çözmek, belirli sayı gruplarıyla hesaplamalar yapmak ve somut formüller üretmek üzerine yoğunlaşırken, giderek bu hesaplamaların arkasındaki genel yapılara ve ilişkilere yönelik daha soyut bir yaklaşım öne çıkmaya başladı. Bu dönüşümün en önemli isimlerinden biri Emmy […]
Srinivasa Ramanujan, matematik dünyasında iz bırakmış en dikkat çekici isimlerden biri. Formüllere yaklaşımı, problemleri ele alış biçimi ve kısa yaşamına sığdırdığı muazzam üretim, onu bilim tarihinde oldukça özel bir yere konumlandırıyor. Ancak onun hikâyesini anlamak için efsaneleri ve abartılı anlatıları bir kenara bırakıp, tarihsel ve bilimsel gerçeklere bakmak gerekiyor. Hindistan’daki İlk Yılları ve Eğitimi […]
Matematik tarihine baktığımızda, bazı isimlerin açtığı yolların etkisini anlamak zaman alır. 19. yüzyılın başlarında yaşamış Fransız matematikçi Évariste Galois da bu isimlerden biridir. Genç yaşta hayatını kaybeden Galois, geliştirdiği özgün yaklaşımlarla cebirsel denklemlerin yapısına farklı bir bakış açısı kazandırmış ve kendisinden sonraki matematiksel gelişmelerin şekillenmesine önemli katkılar sunmuştur. İlk Yılları ve Eğitim Hayatı Évariste Galois, […]
Georg Cantor, modern kümeler teorisinin gelişiminde öncü rol oynayan ve sonsuzluk kavramının matematikte ele alınış biçimini kökten değiştiren Alman matematikçidir. 3 Mart 1845 tarihinde Rusya İmparatorluğu’nun o dönemki başkenti olan Saint Petersburg’da doğan Cantor, Danimarka kökenli bir ailenin çocuğuydu. Babası Georg Woldemar Cantor tüccar ve borsa işleriyle uğraşırken, annesi Maria Anna Böhm müzisyen bir […]
Bernhard Riemann, kısa sayılabilecek yaşamına rağmen matematiğin birçok alanında kalıcı izler bırakan Alman matematikçilerden biridir. 17 Eylül 1826’da Hannover Krallığı’na bağlı Breselenz’de doğan Riemann, özellikle analiz, diferansiyel geometri ve sayı teorisi alanlarındaki çalışmalarıyla tanınır. 20 Temmuz 1866’da, henüz 39 yaşındayken, İtalya’da hayatını kaybetti. Riemann’ın matematiğe ilgisi genç yaşlarda ortaya çıktı. Babası Friedrich Bernhard Riemann […]
Bugün kullandığımız bilgisayarların nasıl çalıştığını düşündüğümüzde aklımıza işlemciler, bellekler ve programlar geliyor. Bu sistemlerin temelindeki bazı fikirlerin şekillenmesi ise bilgisayarların henüz bugünkü hâlinden çok uzak olduğu 20. yüzyılın ortalarına dayanıyor. Bu dönemde matematikten fiziğe, ekonomiden bilgisayar bilimine kadar birçok farklı alanda çalışan bir bilim insanı öne çıkıyordu: John von Neumann. Von Neumann yalnızca bilgisayarlarla […]
Matematikte bazı semboller vardır; onları o kadar sık görürüz ki nereden geldiklerini hiç düşünmeyiz. Bir türevin yanında gördüğümüz dx, bir integralin başındaki ∫… Bugün bunlar matematiğin doğal bir parçası gibi görünür. Oysa bu sembollerin arkasında, matematiğin yalnızca içeriğini değil, ifade ediliş biçimini de değiştiren bir isim vardır: Gottfried Wilhelm Leibniz. Leibniz yalnızca kalkülüsün gelişimindeki […]
Bugün akıllı telefonlardan bilgisayarlara, yapay zekâ sistemlerinden büyük veri merkezlerine kadar kullandığımız dijital teknolojilerin arkasında, 20. yüzyılın ilk yarısında atılan önemli teorik temeller bulunuyor. Bu temellerin en önemli isimlerinden biri İngiliz matematikçi ve mantıkçı Alan Turing’di. Turing yalnızca bilgisayar biliminin gelişimine katkıda bulunan bir matematikçi değildi. Matematiksel mantık, hesaplama, kriptoloji, yapay zekâ ve biyoloji […]
Bugün matematik dediğimizde çoğumuzun aklına karmaşık formüller, denklemler ya da okul yıllarındaki sınavlar geliyor. Oysa Orta Çağ Avrupa’sında hesap yapmak bugünkü kadar kolay değildi. Roma rakamları yaygın olarak kullanılıyor, özellikle ticari işlemlerde hesaplama oldukça zahmetli olabiliyordu. İşte böyle bir dönemde, Akdeniz’in ticaret dünyasıyla iç içe yetişen Pisalı Leonardo, Avrupa’daki hesaplama anlayışının değişmesinde önemli bir […]
Matematik ve bilim tarihine baktığımızda bazı isimlerin tek bir alanda öne çıktığını görürüz. Blaise Pascal ise bunlardan biraz farklıdır. Matematikle ilgilenmiş, fizik deneyleri yapmış, mekanik bir hesap makinesi geliştirmiş ve hayatının ilerleyen dönemlerinde felsefe ile din üzerine yoğunlaşmıştır. Üstelik bunların önemli bir bölümünü henüz genç yaşlarında gerçekleştirmiştir. Pascal, 19 Haziran 1623’te Fransa’nın Clermont-Ferrand kentinde […]
Matematik ve felsefe tarihinin en çok konuşulan isimlerinden biri olan René Descartes, genelde popüler kültürde meşhur “Düşünüyorum, öyleyse varım” sözüyle anılır. Oysa bilim tarihçileri için Descartes’ın asıl heyecan verici yanı, cebir ile geometri arasındaki o köklü duvarı yıkarak matematiğin yönünü değiştirmesidir. Gençlik Yılları ve Eğitim René Descartes, 31 Mart 1596’da Fransa’nın La Haye en […]
Bugün defterlerimizi, hesap makinelerimizi ya da bilgisayar ekranlarımızı açtığımızda kullandığımız pek çok matematiksel sembolün, formülün ve düşünce yönteminin arkasında tek bir isim duruyor: Leonhard Euler. Matematik dünyasının en üretken zihinlerinden biri kabul edilen Euler, arkasında bıraktığı devasa külliyatla yalnızca kendi çağını değil, günümüz bilim dünyasını da biçimlendirmeye devam ediyor. İsviçre’den St. Petersburg’a Uzanan Bir Yaşam […]
Matematik tarihine şöyle bir baktığımızda, bazı isimlerin sadece yaşadıkları dönemi değil, kendilerinden sonra gelen tüm yüzyılları şekillendirdiğini görürüz. 1777 yılında Almanya’nın Braunschweig kentinde doğan Carl Friedrich Gauss, işte bu isimlerin başında geliyor. Yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Gauss, üstün zekâsı ve matematiğe olan doğal yeteneği sayesinde küçük yaşta dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştı. Erken […]
Antik Çağ’ın İzinde: Öklid ve Geometrinin Mantıksal İnşası Sayıların, üçgenlerin ve mantığın izini sürmek için Antik Çağ’a doğru bir yolculuğa çıktığımızda, yolumuz kaçınılmaz olarak İskenderiye’ye düşer. Günlük hayatımızda okul yıllarından beri adını sıkça duyduğumuz, geometrici denince zihnimizde ilk canlanan isimlerden biri kuşkusuz Öklid’dir. Ancak ironik bir şekilde, matematikte bu kadar derin izler bırakmış bir insan […]
Birçoğumuz Arşimet adını ilk kez okul yıllarında ya da hamamdan dışarı fırlayıp “Eureka!” (Buldum!) diye bağırdığı ünlü efsaneyle duymuşuzdur. Ancak bu renkli hikâyelerin ötesine geçtiğimizde, karşımıza Antik Dünya’nın en büyük zekâsı ve tüm zamanların en etkileyici matematikçilerinden biri çıkar. MÖ 3. yüzyılda yaşamış olmasına rağmen, bugün bile türev ve integralin temelini oluşturan fikirleri o dönemde […]
Albert Einstein’ı düşündüğümüzde aklımıza genellikle kabarmış saçları, dil çıkardığı o meşhur fotoğrafı ve dünyayı değiştiren “dahilik” imajı gelir. Ancak popüler kültürün ötesine geçip bilim tarihine baktığımızda, Einstein’ın gerçek gücünün zihnindeki fiziksel sezgileri sağlam bir matematiksel dille ifade edebilmesinde yattığını görürüz. Einstein bir matematikçi değildi; kendisini her zaman doğanın işleyişini anlamaya çalışan bir theoretical physicist (kuramsal […]
Evrenin Kodlarını Yazan Adam: Isaac Newton Günümüz modern dünyasını, gökdelenleri, uzaya gönderilen roketleri ya da basitçe yere düşen bir nesneyi anlamak istediğimizde yolumuz mutlaka aynı isme çıkıyor: Isaac Newton. Bilim tarihinin gidişatını tek başına değiştiren bu adama ve hayatına biraz daha yakından bakalım. Zorlu Bir Çocukluk ve Eğitimin İlk Adımları Isaac Newton, İngiltere’nin Lincolnshire bölgesinde, […]
