Evrenin Kodlarını Yazan Adam: Isaac Newton
Günümüz modern dünyasını, gökdelenleri, uzaya gönderilen roketleri ya da basitçe yere düşen bir nesneyi anlamak istediğimizde yolumuz mutlaka aynı isme çıkıyor: Isaac Newton. Bilim tarihinin gidişatını tek başına değiştiren bu adama ve hayatına biraz daha yakından bakalım.
Zorlu Bir Çocukluk ve Eğitimin İlk Adımları
Isaac Newton, İngiltere’nin Lincolnshire bölgesinde, Woolsthorpe adlı bir kasabada doğdu. Doğumu, dönemin Takvim farklılıklarına göre 25 Aralık 1642 veya 4 Ocak 1643 olarak kaydedilir. Babası bir çiftçiydi ve Newton henüz doğmadan hayatını kaybetmişti. Küçük Isaac, çocukluk yıllarının önemli bir kısmını anneannesinin yanında geçirdi.
Okul yıllarında aklını kurcalayan soruların peşinden gitmeyi seven Newton, iyi bir eğitim sürecinden geçti. 1661 yılında Cambridge Üniversitesine girdi. O dönem Avrupa’da yeni yeni yeşeren bilimsel düşüncelere, gezegenlerin Güneş etrafında döndüğü fikrine ve kendisinden önce yaşamış filozof, astronom ile matematikçilerin eserlerine büyük bir ilgi duydu.
Aklını Kurcalayan Sorular ve Matematik Devrimi
Üniversiteyi bitirdikten sonra ailesinin çiftliğine dönse de zihinsel çalışmalarına hiç ara vermedi. Kendi kendine deneyler yapıyor, doğanın işleyişini çözmeye çalışıyordu. Ancak o dönemdeki matematiksel bilgi, Newton’ın kafasındaki soruları ve fiziksel değişimleri açıklamaya yetmiyordu. Bu engeli aşmak için matematiğe bambaşka bir bakış açısı getirdi ve günümüzde “kalkülüs” (türev ve entegral hesabı) olarak bilinen matematik dalının gelişmesini sağladı. Almanya’da Gottfried Wilhelm Leibniz de aynı dönemde Newton’dan bağımsız olarak kalkülüsü geliştmişti.
Işık, Prizmalar ve Optik
Newton’ın ilk büyük keşiflerinden biri ışık üzerine yaptığı deneyler oldu. Beyaz ışığı cam bir prizmadan geçirerek renklere ayırmayı başardı ve beyaz ışığın aslında farklı renklerin bir karışımı olduğunu kanıtladı. Cam merceklerde oluşan renk bozulmalarını engellemek amacıyla da ilk yansıtmalı teleskopu (aynalı teleskop) inşa etti. Bu başarılı çalışmaları ve optik üzerine geliştirdiği teoriler, bilim dünyasında büyük takdir topladı. Newton ilerleyen yıllarda ışık ve optik alanındaki analizlerini Opticks adını verdiği kitabında topladı.
Elma Meselesi, Kütleçekim ve Hareket Yasaları
Newton denince herkesin aklına hemen başına düşen elma hikâyesi gelir. Peki, bu işin aslı ne? TÜBİTAK Bilim Çocuk kaynağının aktardığına göre, Newton bahçede bir elma ağacının altında otururken yaşanan bu olay, kafasına elma düşmesinden ziyade elmanın düşüşünü gözlemlemesiyle ilgilidir. Elmanın kafasına düştüğü anlatısı, olayın akılda kalıcı olması için anlatılan bir hikâyedir. Önemli olan elmanın tam olarak nereye veya nasıl düştüğü değil, bu gözlemin Newton’a Ay’ın Dünya etrafındaki yörüngesini tutan kuvvet ile elmayı yere çeken kuvvetin aynı şey (kütleçekim) olduğunu düşünmesi için ilham vermiş olmasıdır. Newton bu düşünceyi geliştirerek Evrensel Kütleçekim Yasası’nı ortaya koydu. Buna göre evrendeki her kütle, başka bir kütleyi kendi kütlelerinin çarpımıyla doğru, aralarındaki mesafenin karesiyle ters orantılı bir kuvvetle çeker.
Bununla da kalmayıp felsefeden mühendisliğe kadar her alanın temeli olan Üç Hareket Yasası’nı formüle etti:
Bilim Tarihinin Başyapıtı: Principia
Astronom Edmond Halley’in teşvikiyle Newton, hareket ve kütleçekimi üzerine tüm bulgularını bir araya getirmeye başladı. 1687 yılında yayımladığı Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (Doğa Felsefesinin Matematik İlkeleri) – kısaca Principia – klasik mekaniğin temelini attı. Bu eser, sadece kendi dönemini değil, yüzyıllar boyunca bilimin yönünü şekillendiren en önemli bilimsel kitaplardan biri kabul edilir.
Son Yılları ve Mirası
Newton, 1669-1701 yılları arasında Cambridge Üniversitesinde profesörlük yaptı. 1703 yılında dönemin en saygın bilim topluluğu olan Royal Society’nin başkanlığına seçildi. 1705 yılında ise İngiltere Kraliçesi tarafından şövalyelik unvanına layık görüldü. Hayatının son dönemlerini Londra’da geçiren büyük bilim insanı, 1727 yılında hayata gözlerini yumdu. Newton; hayal gücü, çalışma azmi ve evrenin işleyişine getirdiği matematiksel açıklamalarla modern fiziğin ve klasik mekaniğin mimarı olarak bilim tarihindeki yerini aldı.
Isaac Newton Hakkında Daha Fazla Okumak İsterseniz
Eğer Isaac Newton’un hayatı ve çalışmalarıyla ilgili daha fazla bilgi edinmek isterseniz, şu kitaplara göz atabilirsiniz:
Isaac Newton – Doğanın Arkasındaki Zeka
Yazar: Gale E. Christianson
Baskı Bilgisi: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları (Çeviri: Zekeriya Aydın)
Principia – Doğa Felsefesinin Matematiksel İlkeleri
Yazar: Isaac Newton
Baskı Bilgisi: Çeşitli Türk yayınevleri tarafından Türkçe çevirileri yayımlanmıştır (Örn: Çeviribilim Yayınları).
Newton ve Yerçekimi (Bilimin Büyük İsimleri)
Yazar: Paul Strathern
Baskı Bilgisi: İletişim Yayınları / Gözlem Yayıncılık
Kaynakça
